ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡੇ ਦਾ "ਦੇਸੀ ਜੁਗਾੜ": ਸੈਨਕੋਰ + ਯੂਰੀਆ + ਡੀਜ਼ਲ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੂਲਾ – ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲਵੋ

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰੋ, ਅੱਜ ਆਪਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਹਰ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹੈ "ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ" (Phalaris minor)। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਪਰੇਆਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਢੀਠ ਨਦੀਨ ਮਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ "ਦੇਸੀ ਜੁਗਾੜ"—ਸੈਨਕੋਰ + ਯੂਰੀਆ + ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ।

ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਆਪਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ—ਕੀ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਤੁਹਾਡੀ ਫਸਲ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਣਕ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ?

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖ ਲਵੋ।

ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਿਰਦਰਦੀ ਕਿਉਂ?

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡੇ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ (Resistance) ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਵਾਈ ਸਪਰੇਅ ਰਾਹੀਂ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਯੂਰੀਆ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਵਧੀਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਆਓ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਇਹ "ਫਾਰਮੂਲਾ" ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

---

ਦੇਸੀ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਸਮਾਨ (ਇੱਕ ਏਕੜ ਲਈ)

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਮਾਤਰਾ ਜਾਨਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਣਕ ਸੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।

1. ਸੈਨਕੋਰ (Sencor - Metribuzin 70% WP): 250 ਗ੍ਰਾਮ (ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਡੱਬਾ)। ਇਹ ਦਵਾਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਲੂਆਂ ਜਾਂ ਕਮਾਦ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਇਸਨੂੰ ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

2. ਯੂਰੀਆ (Urea 46%): 70 ਕਿਲੋ (ਡੇਢ ਬੋਰਾ)। ਯੂਰੀਆ ਇੱਥੇ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖਲਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3. ਡੀਜ਼ਲ (Diesel): 200 ਮਿਲੀਲੀਟਰ (ਇੱਕ ਪਾਈਆ)। ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਦਾਣੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਪਕਾਉਣਾ।

---

ਵਰਤਣ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ (Timing)

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਗਲਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪੱਕਾ ਹੈ।

• ਕਣਕ ਦੀ ਉਮਰ: ਲਗਭਗ 25 ਤੋਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਜਦੋਂ ਕਣਕ 6 ਤੋਂ 10 ਇੰਚ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਵੇ)।

• ਮਹੀਨਾ: ਦਸੰਬਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਹਫ਼ਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕਣਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ ਲਾਉਣ ਤੋਂ 3-4 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਖੇਤ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਸਦਾ ਹੋਵੇ (ਗਿੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ), ਪਰ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਣਕ ਦਾ ਰੰਗ ਉੱਡ ਜਾਵੇਗਾ।

• 
  

---

ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਛੱਟਾ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ

ਇਹ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬੀ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਟੈਪ 1: ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 70 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਤਰਪਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂ ਟਰਾਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਲਾਰ ਲਵੋ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਢੇਲੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਨ ਲਵੋ।

ਸਟੈਪ 2: ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਹੁਣ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਉੱਪਰ 250 ਮਿ.ਲੀ. ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਡੀਜ਼ਲ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲ੍ਹਣਾ, ਸਗੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਯੂਰੀਆ 'ਤੇ ਛਿੜਕਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੂਰੀਆ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸਲੋ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਦਾਣੇ ਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਡੀਜ਼ਲ ਯੂਰੀਆ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਪਚਿਪਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।

ਸਟੈਪ 3: ਸੈਨਕੋਰ ਮਿਲਾਉਣਾ ਜਦੋਂ ਯੂਰੀਆ ਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੁਣ 250 ਗ੍ਰਾਮ ਸੈਨਕੋਰ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਉੱਪਰ ਧੂੜ ਦਿਓ।

ਸਟੈਪ 4: ਰਲਾਉਣਾ (Mixing) ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਲਗਭਗ 5-7 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਲਾਓ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਸਲੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਨਕੋਰ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਉੱਪਰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਪਕ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਦਵਾਈ ਵੱਖਰੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਤਾਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਟੈਪ 5: "ਦੋਹਰਾ ਸਿੱਟਾ" (Double Spread) ਇਸ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਓ।

• ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛੱਟਾ ਦਿਓ।

• ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛੱਟਾ ਦਿਓ। ਇਸਨੂੰ "ਦੋਹਰਾ ਸਿੱਟਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਵਾਈ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

• 
  
  

  
  

---

ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ: ਜੇ ਇਹ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਫਸਲ ਬਰਬਾਦ!

ਕਿਸਾਨ ਭਰਾਵੋ, ਸੈਨਕੋਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ (Hard) ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਲੈਣੇ ਦੇ ਦੇਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ:

1. ਰੇਤਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਹੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਰੇਤਲੀ (Light soil) ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਰੇਤਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਸਿੱਧੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਣਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰੀ (Heavy) ਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਈ ਹੈ।

2. ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ: ਜੇਕਰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

3. ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ: 250 ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਨਕੋਰ ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸਾਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਪੱਕਾ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ", ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਣਕ ਵੀ ਮਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

4. ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ: ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ PBW 550 ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਰਮ ਕਿਸਮਾਂ) ਸੈਨਕੋਰ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਉੱਨਤ PBW 343 ਜਾਂ DBW ਵਾਲੀਆਂ ਸਖਤ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਫਿਰ ਵੀ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦਾ ਪੱਖ: ਵਿਗਿਆਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?

ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਪਾਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ "ਜੁਗਾੜ" ਦੀ। ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ "ਵਿਗਿਆਨ" ਦੀ। ਪੀ.ਏ.ਯੂ. (PAU) ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ?

1. ਫਸਲ ਨੂੰ ਝਟਕਾ (Phytotoxicity): ਸੈਨਕੋਰ ਦਾ ਅਸਰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਣਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ (Leaf burning)। ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਕਣਕ ਨੂੰ ਜੋ ਧੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਝਾੜ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

2. ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ: ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਜ਼ਲ ਕੋਈ ਖੇਤੀ ਰਸਾਇਣ (Agro-chemical) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਨਾਲ "ਸਕੋਰਚਿੰਗ" (Scorching) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

3. ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਕਣਾ: ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਈ ਵਾਰ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਕਣਕ ਨੇ ਫੁਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀ ਹੈ? ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸੀਅਲ, ਲੀਡਰ, ਜਾਂ ਟੋਟਲ ਵਗੈਰਾ) ਦੀ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ। ਸਪਰੇਅ ਹਮੇਸ਼ਾ "ਕੱਟ ਵਾਲੀ ਨੋਜ਼ਲ" (Flat fan nozzle) ਨਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੇ ਦਵਾਈ ਵਰਤੋ।

---

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ vs ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਲਾਹ: ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸਪਰੇਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਇਹ ਜੁਗਾੜ ਸਸਤਾ (ਲਗਭਗ 400-500 ਰੁਪਏ) ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਸਸਤੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰਵਾਓ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"

ਨਿਚੋੜ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੱਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਰਿਸਕ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਖ (Trial) ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ। ਜੇਕਰ ਨਤੀਜਾ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸੋਚੋ।

ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਸਹੀ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਪਰੇਅ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

---

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਨਤੀ

ਖੇਤੀ ਇੱਕ ਜੂਆ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। "ਦੇਸੀ ਜੁਗਾੜ" ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਸੋਚੋ।

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ।

---

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਬਲੌਗ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ! ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਭੇਜੋ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।